Kaulofil trójlistny

Zbieżności. Materiału do zestawienia jest tu mało, ale to, co zostaje, jest pouczające. Yronwode opisuje kaulofil jako zioło ochronne dla przedmiotów i miejsc: dom, samochód lub ubranie dotknięte urokiem obmywa się najpierw Chinese Wash, a do wody płuczącej dodaje herbatę z kaulofilu, która ma usunąć resztki złych naleciałości. Nota europejska nie ma z tym wspólnego przekazu, ale sam schemat zabiegu jest w Europie doskonale znany: nie wystarczy umyć — trzeba jeszcze spłukać wywarem ziołowym, a wodę po płukaniu wynieść poza dom. Polska magia domowa robi to samo święconą wodą, wywarem z ziół święconych albo dymem, i tak samo rozkłada zabieg na dwa takty: usunięcie i domknięcie. Druga zbieżność jest natury porządkującej: Yronwode traktuje blue cohosh i black cohosh jako magicznie wymienne, choć sam zaznacza, że nie są spokrewnione. To dokładnie ta sama operacja, którą w tej bazie zapisujemy jako kompleks ludowy — jedna nazwa i jedna funkcja obejmują kilka niespokrewnionych roślin.

Rozbieżności. Źródła terenowe milczą w komplecie: nie ma kaulofilu ani u Hyatta, ani u Pucketta, ani u Hurston, a Fischer milczy z powodu oczywistego — Caulophyllum thalictroides nie rośnie w Europie. Znacznie ważniejsza jest jednak rozbieżność co do samej funkcji rośliny. W tradycji rdzennych ludów Ameryki Północnej, skąd wiedza o niej pochodzi, kaulofil jest ziołem kobiecym i porodowym — stąd dawne, kolonialne nazwy handlowe „squaw root” i „papoose root”, które dziś są uznawane za obraźliwe i powinny być podawane wyłącznie jako historyczne. U Yronwode roślina traci ten związek z ciałem i staje się środkiem czyszczącym przestrzeń: przenosi się z izby porodowej do podłogi, samochodu i szafy. Jest to dobrze widoczny przykład przejścia zioła z medycyny do magii miejsca, dokonanego już w obiegu sklepowym — Chinese Wash to preparat handlowy, nie domowy.

Charakter zapisu. Cały dostępny materiał hoodoo to jeden przepis normatywny i jedno zastrzeżenie botaniczne — bez informatora, bez miejscowości, bez wariantu, a więc bez tych cech, które czynią relację terenową wiarygodną jako świadectwo. Kolumna europejska jest notą negatywną z uzasadnieniem geograficznym i tak należy ją czytać; wynika stąd ta sama uwaga porządkowa co przy gorzkniku — znacznik obecności w tradycji europejskiej stoi na „Odnotowana”, chociaż tekst kolumny stwierdza brak. Dla użytkownika bazy najważniejsze pozostają dwie rzeczy praktyczne: nazwy „blue” i „black cohosh” oznaczają rośliny niespokrewnione, a kaulofil jest rośliną silną farmakologicznie i nie nadaje się do użytku wewnętrznego — w opisanym zabiegu występuje wyłącznie jako dodatek do wody płuczącej.