Ruta zwyczajna

Zbieżności. Ruta jest po obu stronach ziołem spojrzenia. Yronwode opisuje ją przede wszystkim jako tarczę przed Evil Eye i wskazuje włoską cimaruta — srebrną gałązkę ruty noszoną jako amulet. Fischer notuje dokładnie tę samą logikę w polskim kostiumie: przeciw Bazyliszkowi, potworowi „samym wzrokiem zabijającemu ludzi”, wpuszczano wiązkę ruty — pierwsza od jadowitego spojrzenia zbielała, przy drugiej potwór zdychał. To jest zabójcze spojrzenie zatrzymane przez roślinę, czyli ten sam mechanizm, który hoodoo nazywa złym okiem. Druga zbieżność: oba przekazy używają ruty do zdejmowania czarów. U Yronwode wchodzi ona z rzepikiem i benzoesem do zabiegów łamiących i odsyłających urok; u Fischera rutę z bożym drzewkiem gotuje się w occie i leje bydłu w pysk oraz kropi mu oczy, „a czary w bydlęciu pewnie ustępują”. Trzecia: gałązka noszona przy ciele — hoodoowska ruta w bucie mężczyzny i polski wianek ruciany na głowie albo na ramieniu.

Rozbieżności. Hoodoo traktuje rutę jako narzędzie jednostki: chroni mnie, oczyszcza mój dom, sprowadza mi kochanka, wzmacnia moje zdrowie. Polska ruta jest ziołem stanu i przejścia. Rośnie w ogródku panny na wydaniu i samą obecnością ogłasza, że w domu jest dziewczyna gotowa do ślubu; z jej kwiatów plecie się wianek używany zamiast obrączki i zaszywany po weselu w pierzynę; wdowie albo dziewczynie, która miała już dzieci, ten sam wianek kładzie się nie na głowę, lecz na ramię. Ta sama roślina obsługuje śmierć: kładzie się ją dzieciom do grobu i pod pachę konającemu, dla ułatwienia zgonu. Hoodoo nie zna żadnej z tych funkcji. Odwrotnie też pracuje wątek miłosny: Yronwode każe rutą przyciągać, a polskie przysłowie mówi „ruta umniejsza mężczyznom Wenery, a białogłowym dodaje cery” — ziele tłumi popęd, zamiast go budzić. Nawet Kolbergowski wątek „miłości i opieki drugich”, sprowadzanej przez sok wpuszczony w bliznę, dotyczy życzliwości ludzi, nie pożądania.

Charakter zapisu. Yronwode pisze hasło użytkowe: składniki, sposób sporządzenia, cel, wariant sklepowy — i osadza rutę w śródziemnomorsko-włoskiej warstwie hoodoo, która do Nowego Orleanu przyszła razem z emigracją z południa Europy. Fischer daje sieć powiatów, przysłów, pieśni i podań: sobótkę na św. Szczepana z pieśnią „Na mojej grądce rosła w lecie rutka…”, powiedzenie o starych pannach, które „rutkę sieją”, i legendę wywodzącą roślinę z kropel krwi Chrystusa na drodze na Golgotę — stąd liść ruty ma kształt spadającej łzy. Wspólnym mianownikiem obu światów jest chrześcijańska oprawa: tam Psalm i święcony olej, tu święcenie na M.B. Zielną i opłatek z rutą dla bydła w Boże Narodzenie. Należy odnotować, że do sierpnia 2026 rekord twierdził, jakoby ruta była tradycją śródziemnomorską, a nie polską — przy jednym z najbogatszych haseł obrzędowych całego zielnika Fischera.